İLKE Vakfı'nın Gençlik ve Gönüllülük Araştırması: "Gençlerin yüzde 52'si siyasi ve güvenlik kaygılarını engel görüyor"

İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı, Genç İHH iş birliğiyle hazırladığı "Gençlik ve Gönüllülük Araştırması" raporunu kamuoyuyla paylaştı. Doç. Dr. Elyesa Koytak yürütücülüğünde gerçekleştirilen araştırma, Türkiye'nin 78 ilinden 1.425 gencin katıldığı çevrimiçi anketin sonuçlarına dayanıyor.

17 Ağustos–10 Eylül 2026 tarihleri arasında toplanan veriler, gençlerin sivil toplum kuruluşlarına katılımını etkileyen faktörleri, gönüllülük motivasyonlarını, karşılaştıkları sorunları ve kuruluşlardan beklentilerini ortaya koydu.

Araştırmada gençler, Genç İHH bünyesinde aktif görev alanlar, görev almadan faaliyetlere katılanlar, kurumdan ayrılmış eski gönüllüler ve herhangi bir sivil toplum kuruluşuyla bağı bulunmayanlar olmak üzere dört grupta incelendi. Böylece gönüllülük deneyimi bulunan gençlerle sivil toplum faaliyetlerine hiç katılmamış gençlerin görüşleri birlikte değerlendirildi.

"Gençlerin Yüzde 52'si Siyasi ve Güvenlik Kaygılarını Engel Görüyor"

Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, gençlerin sivil toplum faaliyetlerine katılmama nedenlerine ilişkin değerlendirmeleri oldu.

Katılımcıların yüzde 52'si, gençlerin sivil topluma katılmamasında siyasi veya güvenlik kaygılarının etkili olduğunu belirtti.

Bu gerekçeyi, "Sivil toplum faaliyetlerinin çalışma hayatına katkı sağlamadığı" düşüncesi yüzde 29 ile izledi. Sivil toplum kuruluşlarına nasıl ulaşacağını bilmemeyi engel olarak görenlerin oranı ise yüzde 25 olarak kaydedildi.

Bulgular, gençlerin gönüllülük faaliyetlerine yönelik çekincelerinin yalnızca zaman veya ekonomik koşullarla sınırlı olmadığını, güvenlik algısı ve kurumsal erişim gibi unsurların da katılım kararlarında yer tuttuğunu gösterdi.

Gençlerin Yüzde 83'ü Sosyal Etkinliklere İlgi Duyuyor

Araştırmada gençlerin en fazla ilgi gösterdiği sivil toplum faaliyetleri de belirlendi.

Katılımcıların yüzde 83'ü gezi, kamp ve piknik gibi sosyal etkinlikleri ilgi çekici bulduğunu ifade etti.

Sportif faaliyetler yüzde 27 ile ikinci sırada yer alırken, insani yardım faaliyetlerine ilgi duyanların oranı yüzde 21, kariyer ve mesleki gelişim çalışmalarını tercih edenlerin oranı ise yüzde 19 oldu.

Gençlerin sivil toplum kuruluşlarından beklentileri arasında kişisel gelişim ve sosyal beceriler de öne çıktı.

Katılımcıların yüzde 53'ü sivil toplum faaliyetlerinin iletişim ve kendini ifade edebilme becerilerini, yüzde 46'sı ise sorumluluk alma yetkinliğini geliştirmesi gerektiğini belirtti.

"Gençlerin Yüzde 55'i Burs veya Ücretin Katılımı Artıracağını Düşünüyor"

Araştırmada gönüllülük faaliyetlerinin ekonomik boyutu da ele alındı.

Katılımcıların yüzde 55'i, burs veya ücret gibi maddi desteklerin gönüllülük faaliyetlerine katılımı artırabileceğini ifade etti.

Buna karşılık gençlerin yüzde 21'i, gönüllülük karşılığında maddi destek verilmesinin faaliyetlerin karşılıksız yardım anlayışına zarar verebileceği görüşünü dile getirdi.

Bu sonuçlar, gençlerin gönüllülük faaliyetlerine katılımında ekonomik destek ihtiyacı ile gönüllülüğün karşılıksızlık ilkesi arasında farklı yaklaşımlar bulunduğunu ortaya koydu.

Sivil Toplumda Yer Almayan Gençlerin Yüzde 63'ü Gönüllülüğe Açık

Herhangi bir sivil toplum kuruluşunda görev almayan gençlerin katılım engelleri de araştırmada ayrı bir başlık altında değerlendirildi.

Bu gruptaki gençlerin yüzde 43'ü zaman bulamadığını belirterek gönüllülük faaliyetlerine katılamama nedenini açıkladı.

Gençlerin bir bölümü ise sivil toplum kuruluşlarıyla bağlantı kurabilmek için kiminle iletişime geçmesi gerektiğini bilmediğini ifade etti.

Bu engeli dile getirenlerin oranı kadınlarda yüzde 43, erkeklerde yüzde 13 olarak belirlendi.

Araştırmanın önemli bulgularından biri de herhangi bir kuruluşta yer almayan gençlerin yüzde 63'ünün uygun koşullar oluşması hâlinde gönüllü olmayı düşünebileceğini belirtmesi oldu.

"STK faaliyetlerine asla katılmam" görüşünü paylaşanların oranı ise yüzde 7,7'de kaldı.

Gönüllülerin En Büyük Sorunu Zaman Yetersizliği

Araştırmada hâlihazırda gönüllülük faaliyetlerine katılan gençlerin karşılaştıkları güçlükler de incelendi.

Gönüllülerin yüzde 43'ü zaman bulmakta zorlandığını, yüzde 25'i faaliyetlerin maddi giderlerini karşılamakta güçlük çektiğini, yüzde 24'ü ise kurumların işleyişindeki belirsizliklerden etkilendiğini belirtti.

Raporda, gönüllülerin kendilerini yalnız ve desteksiz hissetme durumlarının özellikle göreve başladıkları ilk üç ayda en yüksek seviyeye ulaştığı kaydedildi.

Bu bulgu doğrultusunda yeni gönüllülerin kuruma uyum süreçlerinde rehberlik ve düzenli iletişimin önemine dikkat çekildi.

Gönüllülüğü Bırakan Her Dört Gençten Üçü Geri Dönebilir

Araştırma, gönüllülük faaliyetlerinden ayrılan gençlerin önemli bir bölümünün sivil toplumla bağlarını tamamen koparmadığını da ortaya koydu.

Gönüllülüğü bırakanların yaklaşık dörtte üçü, uygun koşullar sağlandığında yeniden gönüllü olabileceğini ifade etti.

Faaliyetlerden ayrılma nedenlerinin başında yüzde 41 ile zaman yetersizliği yer aldı.

Şehir veya ülke değiştirme yüzde 36, mezuniyet sonrasında çalışma hayatına başlama ise yüzde 35 oranında ayrılma gerekçesi olarak belirtildi.

Araştırmada bu sonuçlar, gençlerin eğitim, iş ve yaşam koşullarındaki değişimlerin gönüllülük faaliyetlerinin devamlılığı üzerinde etkili olduğunu gösterdi.

Arkadaş Daveti Sosyal Medyadan Daha Etkili

Gençlerin sivil toplum kuruluşlarıyla ilk kez nasıl iletişim kurduğu da araştırmanın başlıkları arasında yer aldı.

Katılımcıların yüzde 34'ü, sivil toplum kuruluşlarıyla ilk temaslarını arkadaşlarının daveti aracılığıyla gerçekleştirdiğini belirtti.

Buna karşılık sosyal medya içerikleri, gönüllülüğe davette etkili bulunan yaklaşımlar arasında yüzde 4,2 ile son sırada yer aldı.

Bulgular, gençlerin gönüllülük faaliyetlerine yönlendirilmesinde arkadaş çevresi ve doğrudan iletişim kanallarının önemini ortaya koydu.

Sivil Toplum Kuruluşlarına Rehberlik ve Esnek Katılım Önerisi

İLKE Vakfı tarafından yayımlanan raporda, gençlerin gönüllülük faaliyetlerine katılımını artırmak ve mevcut gönüllülerin kuruluşlarla bağlarını güçlendirmek amacıyla çeşitli öneriler sunuldu.

Raporda, her yeni gönüllünün kuruma uyumunu kolaylaştıracak standart bir rehberlik uygulamasının oluşturulması gerektiği belirtildi.

Gönüllülere açık ve anlaşılır görev tanımları verilmesi, özellikle ilk üç ay boyunca düzenli geri bildirim sağlanması ve gönüllülerin kurumsal süreçlere katılımının desteklenmesi önerildi.

Gençlerin eğitim ve çalışma hayatındaki sorumlulukları dikkate alınarak esnek ve dönemsel gönüllülük modellerinin geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.

Ayrıca kadınların sivil toplum kuruluşlarıyla iletişim kurmasını kolaylaştıracak davet ve katılım kanallarının oluşturulmasına yönelik önerilere yer verildi.

İLKE Vakfı Başkanı Öner: "Gönüllü Yönetimi Demek Sadece Görev Dağıtmak Değildir"

İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner, araştırma raporunun takdim yazısında gönüllü yönetiminin yalnızca faaliyetlerin planlanması ve görevlerin dağıtılmasından ibaret olmadığını vurguladı.

Öner, gönüllülerin kişisel özelliklerinin ve yeteneklerinin dikkate alınması gerektiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

"Gönüllü yönetimi demek sadece görev dağıtmak değildir; insanı tanımak, kabiliyetini fark etmek, uygun sorumluluğu vermek, emeğini gözetmek ve uzun soluklu bir yol arkadaşlığı kurabilmektir."

İLKE Vakfı tarafından Genç İHH iş birliğiyle hazırlanan araştırma, sivil toplum kuruluşlarının gençlerle kurduğu ilişkilerin geliştirilmesi, gönüllülüğün sürdürülebilir hâle getirilmesi ve katılımın önündeki engellerin azaltılması için veri temelli öneriler içeriyor.

Toplumsal meseleler üzerine bilgi, politika ve strateji üretmeye yönelik araştırmalar gerçekleştiren İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfının "Gençlik ve Gönüllülük Araştırması" raporuna ilke.org.tr adresinden erişilebiliyor.