Macaristan'ın vetosunu kaldırmasının ardından Ukrayna'nın AB üyelik süreci ilerliyor

Macaristan, Ukrayna'daki etnik Macar azınlığın hakları konusunda uzlaşmaya varılmasının ardından AB üyelik müzakerelerindeki vetosunu kaldırdı. İki yeni müzakere başlığının açılmasıyla toplam sayı dörde yükselirken, Zelenskiy ile Magyar'ın bu hafta Brüksel'de görüşmesi gündemde.

Avrupa Birliği (AB) Konseyi, Macaristan'ın vetosunu kaldırmasının ardından Ukrayna ile üyelik müzakerelerinde iki yeni başlığın daha açılmasına karar verdi. Böylece altı müzakere başlığından dördü açılmış oldu. İlerleme, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ile Macaristan Başbakanı Péter Magyar arasında bu hafta Brüksel'de yapılabilecek ilk ikili görüşmenin de önünü açabilir.

Karar, Ukrayna'daki etnik Macar azınlığın hakları konusunda iki ülke arasında varılan uzlaşmanın ardından geldi. Bu konu, Budapeşte'nin uzun süredir dile getirdiği talepler arasında yer alıyordu.

İki yeni müzakere başlığının açılması ve azınlık hakları konusunda sağlanan uzlaşma, komşu ülkeler arasındaki ilişkilerde dönüm noktası olabilecek bir görüşmenin yolunu açabilir. Euronews'e konuşan kaynaklara göre, Macar ve Ukraynalı diplomatlar, Zelenskiy ile Magyar'ın bu hafta Brüksel'de, AB zirvesi marjında bir araya gelmesi için çalışıyor.

Ancak görüşme için henüz tarih belirlenmedi ve toplantı resmen doğrulanmadı. Magyar da geçen hafta sonu verdiği bir medya röportajında Zelenskiy ile görüşme ihtimalini gündeme getirmişti.

Macaristan, Ukrayna'nın 2015'te kabul ettiği eğitim yasası ile 2017'de yürürlüğe giren dil yasasını, okullarda azınlık dillerinin kullanımını kısıtladıkları gerekçesiyle eleştirmişti. Anlaşmazlık iki ülke arasında tekrarlanan diplomatik gerilimlere yol açmış, Viktor Orbán'ın başbakanlığı döneminde Budapeşte Ukrayna'nın AB üyelik sürecindeki ilerlemeyi engellemişti.

Nisan ayında Magyar'ın seçim zaferinin ardından yeni Macar hükümeti daha pragmatik bir yaklaşım benimsedi. Budapeşte, etnik Macar azınlık için somut güvenceler talep etmeyi sürdürürken Ukrayna'nın Avrupa ile bütünleşme sürecinin ilerlemesine de kapıyı açık tuttu.

Macaristan, haziran ayında üyelik müzakerelerindeki ilk iki başlığın açılmasını kabul etmiş, sonraki aşamalardaki ilerlemeyi ise Kiev'in ülkedeki etnik Macar azınlığın hukuki güvencelerini güçlendirmesi koşuluna bağlamıştı.

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, pazartesi günü Lüksemburg'da Macaristan Dışişleri Bakanı Anita Orbán ile yaptığı görüşmenin ardından iki tarafın sonraki adımlar üzerinde uzlaştığını söyledi. Sybiha, ikili taahhütlerin uygulanmasında kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşıladı.

Yeni azınlık yasası neyi değiştiriyor?

Düzenlemenin önemli hükümlerinden biri, öğrencilerin yarısından fazlasına aynı zamanda AB'nin resmî dillerinden biri olan bir azınlık dilinde eğitim verilen okullara özel bir hukuki statü tanınmasını öngörüyor. Yasa yürürlüğe girdiğinde bu statüye sahip olan okullar, öğrencilerinin en az yüzde 20'si söz konusu dilde eğitim almaya devam ettiği sürece statülerini koruyabilecek.

Yasa ayrıca uygun koşulları karşılayan azınlık dillerinin okul faaliyetlerinde ve iletişimde daha fazla kullanılmasına izin veriyor. Okulların yeniden yapılandırılması veya kapatılması durumunda ana dilde eğitimin korunmasına yönelik güvenceler de genişletiliyor.

Azınlık veya yerli halk dillerinde eğitim gören öğrenciler, dil ve edebiyat dersleri dışındaki merkezi sınavlarda soruların kendi dillerine çevrilmesini de talep edebilecek.

Kiev açısından önemli bir nokta ise Ukraynacanın devlet eğitimindeki resmî dil olmayı sürdürmesi. Yeni hükümler, devlet dilini yaygınlaştırmaya yönelik genel politikayı tersine çevirmeden azınlık dillerindeki eğitimin korunmasını güçlendiriyor.

Değişiklikler, 2023'te başlatılan reformları genişleterek dilleri AB'nin resmî dilleri arasında bulunan azınlıklara yönelik korumaları artırıyor. Rusça ise yeni güvencelerin kapsamı dışında tutuluyor.

Üyelik müzakerelerinin ötesinde

Son iki kümenin açılması, Ukrayna'nın uzun üyelik sürecinde yeni bir adım anlamına gelse de üyeliği garanti etmiyor. Kiev'in kapsamlı reformları tamamlaması gerekiyor ve her kümenin kapatılması için tüm AB üyesi ülkelerin oybirliği şart.

Macaristan'ın itirazları şimdilik çözülmüş görünse de diğer AB ülkeleri süreci hâlâ yavaşlatabilir.

Tarımsal sektörün, Ukrayna'nın üyelik müzakerelerindeki en tartışmalı başlıklardan biri olması bekleniyor. Bazı üye devletler, Ukrayna'nın büyük tarım sektörünün AB'nin Ortak Tarım Politikası'na entegrasyonunun Avrupalı çiftçiler, sübvansiyonlar ve piyasa rekabeti üzerinde baskı yaratmasından endişe ediyor.

Şimdilik Kiev ile Budapeşte arasında varılan uzlaşma, önemli bir diplomatik başarı olarak görülüyor ve iki komşu ülke arasındaki uzun süredir devam eden anlaşmazlığa son veriyor.